Wat is betaling voor orderstroom?

Betaling voor orderstroom, of PFOF, is een manier voor brokers om geld te verdienen.

Als je in de aandelenmarkt investeert, zijn er twee belangrijke spelers bij betrokken:

• Brokers zoals Trade Republic of DEGIRO. Zij regelen de transacties voor je.
• Marktmakers zoals Tradegate. Ze kopen en verkopen constant aandelen om de markt soepel te laten lopen.

Als je een order via je broker plaatst, gaat die niet altijd meteen naar een traditionele beurs. In plaats daarvan kan de broker hem naar een marktmaker sturen. De marktmaker voert dan de transactie voor je uit.

Vaak kiezen brokers de plek die je de beste prijs geeft. Maar bij het PFOF-model betaalt de marktmaker de broker om orders door te sturen. Die betaling heet 'betaling voor orderstroom'.

Waarom zou een marktmaker voor je transactie betalen?

Een market maker verdient geld aan het verschil tussen de bied- en laatprijs. Dat is het kleine verschil tussen de prijs waarvoor ze een aandeel willen kopen en de prijs waarvoor ze het willen verkopen. Ze kopen iets goedkoper en verkopen iets duurder. Dat kleine verschil is hun winst. Maar dit werkt alleen goed als de persoon die met hen handelt niet over betere informatie beschikt.

Marktmakers doen liever zaken met particuliere beleggers zoals jij dan met supergeavanceerde high-frequency tradingbedrijven. Professionele bedrijven zijn sneller en vaak beter geïnformeerd. Daardoor is het lastiger om daar winst mee te maken. Vanuit het oogpunt van de marktmaker zijn particuliere beleggers dus voorspelbaarder.

Een andere manier om erover na te denken is via verzekeringen. Als een verzekeringsmaatschappij alleen gezonde klanten zou kunnen kiezen, zou ze meer geld per klant verdienen. Daardoor zou ze het zich kunnen veroorloven om een verwijzingsvergoeding te betalen aan iedereen die haar die klanten aanbrengt.

PFOF werkt op een vergelijkbare manier. De marktmaker ziet particuliere beleggers als een 'goed risico'. Daarom zijn ze bereid om de broker een verwijzingsvergoeding te betalen om die transacties binnen te halen. Die verwijzingsvergoeding is de betaling voor de orderstroom.

Hoe PFOF investeerders helpt

Deze werkwijze kan leiden tot lagere provisiekosten voor beleggers. Omdat brokers vergoedingen ontvangen van marktmakers, brengen ze je mogelijk geen provisie in rekening voor transacties. Dit is te zien in de onderstaande tabel, waarin de transactiekosten voor de aankoop van € 1.000 aan de IWDA ETF worden weergegeven. Trade Republic en DEGIRO, twee brokers die het PFOF-model hanteren, behoren tot de goedkoopste:

Waarom het ook schadelijk kan zijn voor investeerders

Hoewel het tot lagere kosten kan leiden, is PFOF controversieel. Het creëert belangenverstrengeling voor brokers en kan resulteren in slechtere uitvoeringsprijzen voor beleggers. Immers, de broker zal de transacties routeren naar de market maker die hen de hoogste vergoeding betaalt, in plaats van degene die je de beste prijs biedt (de laagste prijs bij het kopen van een aandeel en de hoogste bij het verkopen).

De Nederlandse toezichthouder AFM onderzocht de prijs van Nederlandse aandelen voor PFOF en niet-PFOF brokers en ontdekte dat PFOF in de meeste gevallen tot slechtere prijzen leidt:

Uit de analyses bleek dat de meeste transacties van particuliere klanten op de twee PFOF-handelsplatforms werden uitgevoerd tegen prijzen die slechter waren dan die van transacties op de referentiehandelsplatforms. Op het niet-PFOF handelsplatform hebben de meeste transacties van particuliere klanten vergelijkbare uitvoeringsprijzen in vergelijking met de referentiehandelsplatformen.

De CNMV, de Spaanse toezichthouder, kwam tot een vergelijkbare conclusie voor Spaanse aandelen:

Hieruit blijkt dat voor de transacties die in de eerste helft van 2021 namens de klanten van PFOF brokervia PFOF TV werden uitgevoerd op Spaanse aandelen, zelden de beste uitvoering werd bereikt (slechts 3,3% van de transacties) en dat in de meeste gevallen (86%) de door de klanten verkregen prijzen slechter waren dan het slechtste alternatief in de groep van vergelijkbare handelsplatformen. De gemiddelde prijsverslechtering wordt geschat op € 1,09 per verhandelde € 1.000.

Er zijn ook zorgen over transparantie en of beleggers wel helemaal snappen hoe hun transacties worden afgehandeld.

Welke makelaars maakten gebruik van ‘payment for order flow’?

Vóór het verbod maakten de volgende makelaars gebruik van het PFOF-model:

• DEGIRO via de Tradegate beurs
• Handelsrepubliek via de Lang und Schwarz beurs
• Scalable Capital via de gettex beurs

eToro heeft PFOF toegepast voor zijn Amerikaanse klanten, waar dat legaal is. Maar het is onduidelijk of ze dat ook voor hun Europese klanten hebben gedaan.

Verboden in de EU sinds 30 juni 2026

Vanwege de controverse rond vergoedingen voor orderflow heeft de Europese Unie deze praktijk op 30 juni 2026 verboden. Sindsdien mogen makelaars in de EU geen vergoeding meer ontvangen voor het doorsturen van je orders naar bepaalde marktmakers.

Tijdelijke vrijstelling voor Duitsland

Er was één uitzondering. Lidstaten waar vergoedingen voor orderstroom al waren toegestaan, konden een tijdelijke vrijstelling verlenen aan beleggingsondernemingen die onder hun toezicht stonden. Maar deze vrijstelling gold alleen voor klanten die in diezelfde lidstaat woonden, en slechts tot 30 juni 2026.

In de praktijk betekende dit dat Trade Republic tot juni 2026 geld kon blijven verdienen via vergoedingen voor de orderflow van zijn Duitse klanten. Voor Belgische klanten kon het dat bijvoorbeeld niet. Die uitzondering is nu verstreken.

Hoe verdienen makelaars geld na PFOF?

PFOF was een belangrijke inkomstenbron voor makelaars. Nu het verbod van kracht is, kwam Banker on Wheels erachter dat makelaars nu zelf de rol van marktmaker op zich hebben genomen. Scalable Capital opereert via zijn eigen beurs, de European Investor Exchange (EIX). Trade Republic heeft nu zijn eigen marketmaking-activiteiten en voert transacties uit tegen zijn eigen voorraad onder een vergunning van de Duitse BaFin. Als koop- en verkooporders op elkaar aansluiten, worden ze intern verwerkt. Eventuele resterende voorraadrisico’s worden afgedekt op institutionele handelsplatforms. In plaats van PFOF verdient Trade Republic aan het verschil tussen de bied- en laatkoers bij elke transactie.

Om te voldoen aan de regels voor optimale uitvoering, scant Trade Republic de koersen op 30 beurzen (waaronder Xetra, Euronext, NYSE en Nasdaq) voordat het de order tegen de best beschikbare koers uitvoert. Er wordt nog steeds een vast bedrag van €1 in rekening gebracht. Voor beleggers die liever het interne systeem omzeilen, is er een optie voor directe doorsturing, waarmee orders voor €2 rechtstreeks naar een van de 30 aangesloten beurzen worden gestuurd.

Dit is een twijfelachtige situatie voor klanten. Makelaars hebben nu een sterkere prikkel om transacties naar hun eigen handelsplatform te leiden dan ze ooit hadden om ze naar een extern PFOF-platform te leiden. De ironie is dat het EU-verbod het belangenconflict misschien nog wel erger heeft gemaakt.

Conclusie

Betalen voor orderstromen is een slimme manier voor brokers om je lagere kosten te bieden. Maar zoals uit onderzoek van toezichthouders in Nederland en Spanje blijkt, kunnen die besparingen verborgen kosten met zich meebrengen: slechtere prijzen bij het uitvoeren van je transacties.

Het EU-verbod op PFOF heeft ervoor gezorgd dat makelaars als DEGIRO en Trade Republic nu op een andere manier geld verdienen. Beide zijn overgestapt op het intern afhandelen van orders, waardoor de winst uit de handel nu binnen het bedrijf blijft.

Voor nu is het belangrijkste dat je snapt waarvoor je betaalt als je investeert. Lage of geen commissies kunnen aantrekkelijk zijn, maar ze geven zelden het volledige plaatje weer. Kijk altijd naar de totale kosten van investeren, inclusief de kwaliteit van de uitvoering van de transactie.